هدف از پژوهش، بررسی وضعیت کیفیت آموزش مهندسی و ارائه راه کارهایی از طریق تحلیل محتوای مطالعات پیشین است. این پژوهش کیفی در دو گام انجام شده است. در گام نخست، با به‏ کارگیری روش مروری حیطه‏ ای منابع مطالعاتی از پایگاه مجله آموزش مهندسی ایران از سال 1378 تا 1402 و با درنظرگرفتن کلیدواژه ‏های تخصصی 31 مقاله گزینش شدند. سپس، منابع گزینش‏ شده با استفاده از تحلیل محتوای کیفی بررسی شدند. یافته‏ های به‏ دست ‏آمده در سه دسته عوامل درون‏دادی، برون‏دادی و پیامدی طبقه‏ بندی شدند. عوامل درون‏دادی، شامل دانشجویان (مسائل فردی و غیرفردی)، برنامه‏ های آموزشی و درسی (ضعف در برنامه‏ های درسی و آموزشی)، سیاست‏ های آموزش عالی (ضعف در سیاست‏گذاری، ضعف در اجرای سیاست‏ ها)، سیاست‏ های دانشگاه (رهبری ناکارآمد دانشگاه، مدیریت نامناسب دانشگاه)، اعضای هیئت‏ علمی (مسائل در سطح کلاس درس و ورای کلاس درس)، امکانات (ضعف در زیرساخت‏ های سخت و نرم) می‏شود. عوامل برون‏دادی، دربرگیرنده اشتغال دانش ‏آموختگان مهندسی (مشکلات شغل ‏یابی و مهاجرت نخبگان مهندسی)، گسست دانشگاه‏ های مهندسی از صنعت (کاستی‏ های دانشگاه و کاستی‏ های صنعت) است. عوامل پیامدی، شامل تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی و شرایط اقتصادی و سیاسی بر اشتغال دانش‏ آموختگان مهندسی است. در پایان، پیشنهادهای اجرایی برای تجدیدنظر در سیاست‏ ها و ارتقای کیفیت آموزش مهندسی پیشنهاد شده است

پیشنهادی می شود قبل از خواندن متن زیر، عنوان مرور متون را مطالعه فرمایید. مرور انتقادی یکی از اشکال مرور متون است که به ارزیابی انتقادی و تحلیل تفسیری متون موجود در مورد یک عنوان مشخص می پردازد. هدف از مرور انتقادی نشان دادن نقاط ضعف و قوت، تضادها، تناقض ها و ناسازگاری های نظریه ها، فرضیات، روش های پژوهشی و نتایج این مطالعات است. این نوع مرور متن سطحی فراتر از خلاصه کردن و توصیف متون دارد. در این جا پژوهشگر شاخص ترین و پایه ای ترین مطالعات مرتبط با حوزه مورد پژوهش که نماینده دیگر کارهای انجام شده در حوزه مورد بحث هستند را مشخص می کند. . .

سردبیر محترم مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی: مرور متون، به مثابه مطالعه دانش موجود در مورد موضوعی که پژوهشگر قرار است در مورد آن کار کند، نقشی کلیدی در امر پژوهش بازی می کند و تنها پس از مرور کردن متون است که محقق می تواند دلایل منطقی برای بیان پرسش پژوهشی خود مطرح کند. مرور متون معمولا به دو شکل انجام می گیرد. شکل متداول تر آن است که در بخش مرور متون رساله ها و یا مقدمه مقالات چاپ شده در ژورنال ها می بینیم. در این جا هدف از مرور متون، بیان دانش فعلی و نقصان های آن در حیطه سوال پژوهشی است و پاسخ دادن به این پرسش که چگونه پژوهش موردنظر می تواند این خلا را پر کند. . .

امروزه با بمباران اطلاعاتی توسط تعداد زیادی از مقالاتی که هر روزه در مجلات مختلف به چاپ می رسند و حرکت به سمت تصمیم گیری های مبتنی بر شواهد، مطالعات مروری اهمیت زیادی پیدا کرده اند(1تا3). مطالعات مروری برای استفاده بهینه از حجم بالای اطلاعات تولید شده توسط مقالات و ارائه ترکیبی از شواهد به صورت خلاصه، مورد توجه پژوهشگران رشته های مختلف در دنیا قرار گرفته اند، اما به کارگیری این روش در بین پژوهشگران ایرانی، به نسبت کم تر بوده است(3و4). یکی از مهم ترین دلایل این موضوع ناآشنایی پژوهشگران با جنبه های روش شناسی مطالعات مروری است. مطالعات مروری در یک دسته بندی کلی به دو دسته اصلی مرور روایتی و مرور نظام مند تقسیم می شوند که مشخصات و اهداف متفاوتی دارند(5و6). هدف این دست نوشته بیان تفاوت های بین مطالعات مرور روایتی و نظام مند است. مطالعات مروری روایتی (توصیفی یا سنتی)، مطالعاتی هستند که منابع علمی در مورد یک موضوع خاص را در حیطه های وسیع تر از یک مرور نظام مند، به صورت نظری و محتوایی، بدون روش کار اختصاصی و شفاف، توصیف و بحث می کنند(2و6و7). مرور روایتی بدون هیچ روش از پیش تعریف شده و نظام مندی انجام می شود به طوری که حتی در برخی مقالات مروری روایتی، بسته به سبک مجله، نوشتن قسمت روش کار ضروری نیست(2و8). در این نوع مرور، محقق به صورت واضح نحوه جستجوی منابع و پایگاه های داده ای که مورد جستجو قرار گرفته است، معیارهای ورود و خروج مطالعات اولیه به مرور و نحوه ارزیابی کیفیت و ترکیب نتایج آن ها را مشخص نمی کند(5و6و8و9). طبق نظر نویسنده که در مورد موضوع مرور متخصص و صاحب نظر است، مرتبط ترین منابع بدون این که در مورد انتخاب آن شفاف سازی صورت گیرد، انتخاب می شوند و وارد مرور می گردند. نویسنده معمولاً منابعی را انتخاب می کند که نظرات او را تقویت می کنند و منابعی که نظرات متفاوت با نویسنده دارند را حتی اگر روش تحقیق خوبی داشته باشند، مورد توجه قرار نمی دهد. این جهت گیری در انتخاب مقالات در نهایت می تواند منجر به سوگرایی انتخاب شود و نتایج مطالعه را منحرف کند(9تا13). از آنجا که تا حد زیادی تحت تأثیر نظرات نویسنده است، نتایج آن قابل اطمینان نیست و توسط محققان دیگر قابل تکرار نیست؛ اما زمانی که در ارتباط با موضوع موردنظر منابع و شواهد کمی وجود دارد، می تواند مفید باشد(9و10و14). مطالعات مروری نظام مند (ساختار یافته)، در دهه 1970 در علوم اجتماعی آغاز شدند و در دهه 1990 در پاسخ به نگرانی ها در مورد اعتبار علمی مرورهای روایتی، به طور سریعی گسترش یافتند(15). هدف اصلی مرور نظام مند فرموله کردن یک سؤال مشخص و اختصاصی و ارائه یک پاسخ خلاصه ی دقیق از تمام منابع موجود، همراه با ترکیب کیفی یا کمی (فرا تحلیل) شواهد مرتبط است(2و11و13و16). این نوع مرور بر اساس یک ساختار کلی، شامل تعیین سؤال پژوهشی، تهیه پروتکل پژوهش، جستجوی جامع پایگاه های داده با یک استراتژی جستجوی شفاف، یافتن منابع مرتبط و انتخاب آن ها با معیارهای ورود و خروج مشخص، استخراج داده ها از منابع، ارزیابی کیفیت منابع مرتبط با چک لیست های استاندارد، ترکیب و ارائه نتایج بطور خلاصه و شفاف و نتیجه گیری بر اساس شواهد است(16تا19). با توجه به این که مرور نظام مند دارای یک پروتکل از پیش تعیین شده و روش شفاف و ساختار یافته است، نتایج آن قابلیت اطمینان بیش تری دارند و توسط سایر محققان با روش مشابه، قابل تکرار است(10). با این که نتایج مرور نظام مند برای تصمیم گیری مبتنی بر شواهد قابل استفاده می باشند ولی در استفاده و تفسیر نتایج این مطالعات هم باید به کیفیت روش پژوهشی استفاده شده در آن و مواردی مانند روش مطالعات اولیه و سوگرایی در آنها، سوگرایی انتشار و ناهمگونی مطالعات، نیز توجه شود(20و21). مهم ترین تفاوت ها بین مطالعات مرور نظام مند و روایتی ناشی از تفاوت در روش تحقیق این نوع مطالعات است. به طوری که مرور نظام مند دارای روش تحقیق کاملاً شفاف، ساختارمند و از پیش تعریف شده است؛ ولی در مرور روایتی روش تحقیق شفاف و واضحی وجود ندارد. عدم این شفافیت در روش تحقیق باعث می شود که نتایج مرور روایتی به نظرات و سلیقه ی نویسنده وابسته باشد. در نهایت این تفاوت ها باعث می شود تا یک مرور نظام مند با کیفیت در راس هرم اعتبار و کیفیت شواهد برای تصمیم گیری ها قرار گیرد؛ در حالی که مرور روایتی در سطوح پایین از نظر شواهد معتبر قرار می گیرد(11و16و20و21). در جدول 1 تفاوت های اصلی مطالعات مروری نظام مند و روایتی نشان داده شده است. در برخی موارد ممکن است مطالعاتی مروری انجام شوند که تا حدودی رویکرد نظام مند داشته باشند ولی تمام معیار های لازم مانند معیارهای سخت گیرانه کوکران (Cochrane) (19) برای یک مرور نظام مند را نداشته باشند و در طیفی بین مطالعات مروری روایتی و نظام مند قرار گیرند(8).

مقالات مروری به دو دسته مرور توصیفی و مرور سیستماتیک تقسیم می شوند. مرور سیستماتیک برای پاسخگویی به یک سوال پژوهشی مشخص و با استفاده از یک روش علمی برنامه ریزی شده مطالعات مرتبط با سوال مورد نظر را مورد بررسی قرار می دهد. ساختار کلی یک مرور سیستماتیک عبارتست از جستجو و یافتن مطالعات مربوطه، ارزیابی آنها بر اساس معیارهای مشخص، تلفیق نتایج و ارائه یافته بطور موجز و شفاف. این نوع مرور کمک می کند تا افراد تصمیم گیر بتوانند تصمیم درستی در رابطه با یک موضوع مشخص که در مطالعات مختلف مورد بررسی قرار گرفته است، اتخاذ نمایند.انجام مرور سیستماتیک نیازمند کسب تجربه و زمان کافی بوده و نویسندگان آن باید بر موضوع مورد بررسی تسلط کافی داشته باشند. فرآیندهای نسبتا یکسانی برای انجام یک مرور سیستماتیک توسط صاحب نظران مختلف ارائه گردیده است که معمولا شامل مراحلی همچون تعیین سوال پژوهش، تنظیم قرارداد پژوهش، جستجوی متون، استخراج داده ها، ارزیابی کیفیت، تحلیل داده ها و ارائه نتایج، و تفسیر نتایج می گردد. اجرای هریک از این مراحل نیازمند توجه به قرارداد یا برنامه ای است که معمولا قبل از شروع مطالعه توسط نویسندگان تنظیم می گردد و رعایت آن مانع سوگیری و انحراف از مسیر پژوهش خواهد شد. برای نگارش یک مقاله با استفاده از مرور سیستماتیک اجزای مشابه یک مقاله پژوهشی اصیل نظیر چکیده، مقدمه، روش کار، نتایج، بحث و نتیجه گیری می بایست مورد توجه قرار گیرد.

مرور مدون یا نظام مند (systematic review) بازنگری علمی به پژوهشهای موجود می باشد و با بکارگیری روشی معین، منظم، واضح و رده بندی شده نوشته  می شود تا خطای آماری و تورش (Bias) را به حداقل برساند. هدف از مرور مدون فراهم آوردن پاسخ شفاف و روشن به یک  پرسش علمی است. برای رسیدن به این هدف تلاش می شود که تمام پژوهشهای موجود راجع به موضوع پرسش شناسایی شده و از نظر کیفیت متدولوژی، بر اساس روشهای استاندارد ارزیابی شوند. سپس یافته های پژوهشهای قابل قبول جمع بندی شده و نتیجه نهایی استخراج شده، به صورت خلاصه، برای خوانندگان آورده می شود. چنانچه یافته ها از طریق کمی شوند، مقاله  مروری را متاآنالیز می نامند.مقاله مروری غیر مدون یا سنتی بصورت کلی به یک موضوع می پردازد. پژوهشهای موجود راجع به موضوع مورد بحث معرفی و شرح داده می شوند ولی از نظر متدولوژی ارزیابی نمی شوند. خود مقاله هم لزوما متدولوژی شناخته شده را به کار نمی گیرد و فاقد چهارچوب مشخص می باشد. به طور خلاصه مرور سنتی بیشتر نشان دهنده نظر شخصی و تجربه نویسنده مقاله است تا این که بازنگری علمی و پژوهشی می باشد.

مرور روایتی شیوه ی سنتی مرور متون است. در این گونه مرور، پژوهشگر در پی خلاصه کردن یا ترکیب مطالعات قبلی در مورد یک عنوان مشخص و نه یک سوال پژوهشی از پیش تعیین شده است که گاهی حیطه وسیعی را در بر می گیرد. پژوهشگر در این نوع مرور بیش تر به مطالعاتی توجه دارد که از دیدگاه خود او حمایت می کنند. در واقع او با این کار می خواهد اهمیت دیدگاه خاصی را نشان دهد. بدیهی است در این نوع مطالعه، پژوهشگر تمام مطالعات را مد نظر قرار نمی دهد و برخی از آنها را نادیده گرفته می گیرد. در نتیجه حاصل کار، معرف کل دانش درباره ی آن موضوع نیست و از این رو، قابلیت تعمیم ندارد. هم چنین در این نوع مرور، نویسنده متون اولیه را از حیث میزان تورش و کیفیت مورد ارزیابی نظام مند و سخت گیرانه قرار نمی دهد. در مرورهای روایتی استخراج داده ها نیز روش مند نیست و برخلاف نتایج اغلب کمی مرورهای نظام مند، نویسنده در مرورهای روایتی صرفا به توصیف ساده و به طور عمده کیفی از نتایج مطالعات انتخاب شده، اکتفا می کند. هرچند در این شکل از مرور الزاما شیوه معینی برای ترکیب و تحلیل نتایج وجود ندارد اما برای این مهم ممکن است از روش های تحلیل موضوعی (thematic analysis)، تحلیل گاه شماری (chronological analysis)، چارچوب های مفهومی (conceptual frameworks)، و تحلیل محتوا(content analysis) و جز آن بهره گرفته شود. با توجه به مواردی که در بالا ذکر شد هر چند خواننده با خواندن مرورهای روایتی به درک جامعی از مساله نمی رسد، اما متوجه اهمیت موضوع پژوهش می شود، می تواند نقایص موجود در دانش در مورد آن موضوع را دریابد و حتی برپایه آن سوالات پژوهشی و فرضیاتی مطرح کند. هم چنین مرورهای روایتی می توانند به شکل موثری برای مقاصد آموزشی در مقالات و کلاس ها یا در مواردی که در باره عنوان مورد نظر منابع و داده های کمی وجود دارد به کار گرفته شوند.

چکیده فارسی:مرور زمان قاعده ای حقوقی است که ناظر بر قضاوت، دادرسی و صدور حکم می باشد و با توجه به آثار برجسته ای که در روابط تجاری و حقوقی افراد جامعه دارد، از جایگاه قضایی ویژه ای برخوردار است. بر اساس مبانی این قاعده، اگر فرد در مدت زمان معین برای باز پس گیری حق خویش اقامه دعوی ننماید، حق وی زائل و یا حداقل موجب عدم استماع دعوی ایشان می گردد که البته این عدم استماع، به نفی سلطه مالکانه شخص بر حق خویش می انجامد. در نقطه مقابل، تقاص از دیدگاه فقهای شیعه، غیرقابل انکار بوده که با وجود شرایط و فقدان، قابلیت اجراء خواهد داشت. از آنجا که تقاص جزء حقوق دائن بر مدیون است، با فرض پذیرش مرور زمان میان این قاعده و حق تقاص تعارض آشکاری به وجود خواهد آمد و می توان آن را قاطع حق تقاص دانست. فقهاء با استناد به قاعده «الحق قدیم، لایبطله الشیء» اعمال حق تقاص را مشمول مرور زمان ندانسته، لذا این حق را بر مرور زمان مقدم می دانند. اما به نظر می رسد که اگر در مرور زمان، اماره اعراض ثابت شد، حق تقاص منتفی شده و این حق برای صاحب آن قابل اعمال نخواهد بود.   چکیده عربی:مرور الزمن قاعده حقوقیه ناظره إلی القضاء و بالنظر إلی الآثار البارزه التی لها فی الروابط التجاریه و الحقوقیه، یتمتع صدور الحکم من مکانه قضائیه خاصه. فی زمن معین فقد یضاع حقه أو یجب عدم استماع الدعوی علی الأقل. و عدم الاستماع هذا ینتهی إلی نفی السلطه الملکیه للمدعی علی حقه. و فی وجهه، لا ینکر التقاص لدی فقهاء الشیعه و هو قابل التنفیذ مع شروط و فقدانها. من حیث التقاص جزء من حقوق الدائن علی المدین و ظنا إلی قبول مرور الزمن، هناک یوجد تعارض واضح بین حق التقاص و هذه القاعده و یمکن ان یحاسبه قاطع حق التقاص. و الفقهاء استنادا حق التقاص إلی قاعدة «الحق قدیم لا یبطله الشی ء» لا یعتقدون بأن فلهذا استعمال حق التقاص مشمول لمرور الزمن. یقدمون هذا الحق علی مرور الزمن. و لکن یبدو أنه اذا ثبتت أماره الإعراض فی مرور الزمن، ینتفی حق التقاص و لا یستعمل لصاحبه.

زمینه و هدف: مرور همتایان سردبیری نقش بسیار مهمی در انتشار مقالات علمی ایفا می نماید. همتایان یا داوران، دانشمندانی هستند که در خصوص موضوع مقاله از تبحر و تخصص لازم برخوردار بوده و فارغ از هر گونه تعارض در منافع و بدون چشمداشت مادی، بخشی از وقت گران بهای خود را به ارزشیابی نقادانه مقاله تحت داوری خود اختصاص می دهند. هدف از انجام این مطالعه، شناخت نکات مهم در فرآیند مرور همتایان سردبیری است.  مواد و روش ها: برای انجام این مطالعه مروری، موتور جستجوی پاب مد (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed) با واژگان « Editorial Peer Review » و موتور جستجوی پایگاه اطلاعات علمی وابسته به جهاد دانشگاهی (http://www.sid.ir/fa/index.asp)  با واژگان «مرور همتایان سردبیری» مورد بررسی قرار گرفتند. در مرحله بعد، با تغییر در شیوه جستجو و با بهره گیری از منابع مورد استفاده در مقالات به دست آمده، مرتبط ترین و به روزترین ماخذ، مطالعه گردیدند.  بحث: بر اساس مقالات به دست آمده، ضمن تعریف دقیق فرآیند مرور همتایان سردبیری به تاریخچه این فرآیند پرداخته و سپس شیوه های گوناگون مرور همتایان سردبیری مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه به خطاهای متداول در داوری و نیز به مهم ترین مسئولیت های همتایان در قبال داوری یک مقاله اشاره گردیده است.  نتیجه گیری: داوری مقالات یک وظیفه اخلاقی برای دانشمندان است که بایستی به عنوان یک افتخار و نه یک بار اضافی قلمداد گردد. در صورت قبول انجام داوری، دانشمندان باید این امر را به بهترین شیوه ممکن انجام داده و نه تنها به سردبیر مجله جهت اتخاذ تصمیم مقتضی پیرامون سرنوشت مقاله یاری رسانند بلکه با ارایه پیشنهادهای سازنده به نویسندگان نیز به بهبود کیفیت مقاله کمک نمایند.